Beyin Anevrizmaları

Beyin anevrizması nedir?

Beyin anevrizması, potansiyel olarak yırtılıp ve kanamaya neden olabilen beyin damarlarının balonlaşmasıdır.

Beyin kan damarların yapısı nedir?

Beyin çok enerji tüketen bir organdır. Yaklaşık 1,5 kg ağırlığındadır ancak vücudun toplam kan akışının yaklaşık %15'ini ve toplam oksijen tüketiminin %20'sini alır. Kan akışı dört ana damar tarafından sağlanır - iki karotis ve iki vertebral arter. Bu arterler, bir birileri ile bağlanıp "Willis poligonu" oluşturur ve daha sonra dallar vererek beyinin beslemesini sağlar. Willis poligonu, beynin büyük arter tıkanıklığı durumlarında kan akışını sürdürmesine izin verir. Teknik olarak beyin arterleri ve Willis poligonu, subaraknoid boşlukta yani beynin dışında yer alır. Bu boşluk beyin omurilik sıvısı ile doldurulur.

Schematic illustration of Circle of Willis

Beyin arterlerinde neden anevrizma gelişir?

Yoğun ihtiyaç nedeniyle beyin arterlerindeki akış ve basınç çok yüksektir. Ayrıca, beyin arterlerinin duvarında, diğer arterlerde bulunan dış destek tabakası (tunika eksterna veya adventisya tabakası) yoktur. Bu nedenle beyindeki damarlar anevrizma oluşumuna çok yatkındır. Arter duvarındaki zayıf noktalar, arterin içindeki basınç nedeniyle şişer. Bu küçük bombeleşmeler bazen ''blister anevrizmaları'' denir ve bunlarda yırtılarak kanamaya neden olabilir. Zamanla bu bombeleşme, Laplace kanunu nedeniyle giderek daha belirgin hale gelir. Bu kanuna göre, anevrizmanın çapı ne kadar büyükse, duvar gerilimi o kadar büyük olur. Bu nedenle, daha büyük anevrizmalar daha sık yırtılma eğilimindedir. Dallanma bölgelerindeki kan akışı genellikle türbülansdır ve arter duvarına ek mekanik gerilme uygular. Bu nedenle, bu bölgeler özellikle anevrizma oluşumuna eğilimlidir. Dolayısıyla, beyin anevrizmaları genellikle arterin dallandığı yerlerde gelişir.

Yüksek tansiyon (hipertansiyon), sigara, genetik yatkınlık (ailesel vakalar), ateroskleroz hastalığı anevrizma oluşumuna katkıda bulunan faktörlerdir.

Kaç tane beyin anevrizması türü vardır?

Üç tür beyin anevrizması vardır:

Berry veya sakküler anevrizmalar - En yaygın anevrizma türüdür. Bu anevrizmalar, arter duvarının bir kısmının genişlemesi nedeniyle gelişir. Genellikle yuvarlak şekle sahiptirler ve birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar olabilirler.

 Brain saccular aneurysm illustration

Genellikle bu anevrizmalar, yırtılma veya yakınındaki yapılara baskı yaparak bulgu verir. Beyin arterio-venöz malformasyonları (AVM) da sıklıkla anevrizmalarla ilişkilidir. AVM, kan akışını beyin dokusundan doğrudan damarlara yönlendirir. Bu alternatif yol çok düşük dirence sahip olduğundan akış çok yüksektir. Bu nedenle anevrizmalar sıklıkla AVM'yi besleyen arterler üzerinde gelişir.

Fuziform anevrizmalar - Bu anevrizmalar, tüm damar duvarının genişlemesi sonucunda oluşmaktadır. Yırtılma potansiyeline sahiptirler, ancak çoğu zaman yakındaki yapıların sıkışmasına ve görevlerinin bozulmasına neden olurlar. Bazı durumlarda, anevrizma içindeki akış, genişleme nedeniyle yavaştır, bu da kan pıhtısı  oluşumuna yol açar. Kan pıhtılarım yerinden kopabilir ve damarların tıkanması oluşturabilir.

Brain fusiform aneurysm illustration

Mikotik anevrizmalar - bu anevrizmalar enfeksiyon nedeniyle oluşur. Genellikle enfektif endokardit, pnömoni veya başka ilitihaplaşma durumlar ile ilişkilidirler. İçinde bakteri bulunan küçük enfekte trombüs, beyin damarlarının içine sıkışabilir. Bakteriler, atardamar duvarında iltihaplanmaya neden olarak zayıflamaya ve anevrizma oluşumuna neden olur. Bu anevrizmalar genellikle küçük beyin arterlerinde gelişir ve çok nadirdir.

Beyin anevrizması nasıl teşhis edilir?

Genelde beyin anevrizmaları, yırtılınca ve kanamaya neden olunca belirti verir. Beyin arterleri subaraknoid boşlukta bulunduğundan, kan bu boşluğa sızarak subaraknoid kanamaya neden olur.

Bu tür kanama, ani başlayan şiddetli baş ağrısı oluşturur. Bazı hastalar bunu hayatlarının en kötü acısı olarak adlandırırlar. Bu ağrı, meninkslerin (ağrı reseptörleri açısından çok zengin olan beyin zarları) tahrişinden kaynaklanır. Bazı durumlarda kanama çok şiddetli olabilir ve anevrizma sadece subaraknoid boşluğa değil, beyin dokusuna da sızabilir, Hastalar komaya girebilir ve/veya nörolojik problemler gelişebilir.

Brain aneurysm rupture with subarachnoid hemorrhage

Subaraknoid boşluğa dökülen kan, kanamadan sonra dakikalar içinde pıhtı oluşturur. Bu pıhtılar beyin-omurilik sıvısı akışını engelleyebilir ve akut hidrosefaliye neden olabilir. Ayrıca kanamadan birkaç gün sonra başlayan kan pıhtıları parçalanmaya başlar. Bu süreç vazospazma - yani beyin arterlerinin daralmasına, neden olduğu için çok tehlikelidir. Ortaya çıkan etki, hastanın durumunu daha da kötüleştiren beyine kan akışının azalmasıdır. 

Anevrizmalar, nadiren yakındaki kraniyal sinirlerin sıkışmasına neden olabilir. İkinci ve üçüncü kraniyal sinirler genellikle bu tip baskıya çok yatkındır ve hastalar bulanık veya çift görme yaşayabilir. Bazen anevrizmalar çok büyük olabilir ve beyin sıkışması sonucunda nörolojik problemler veya epilepsi (sara hastalığı) çıkarabilir.

Beyin anevrizması nasıl teşhis edilir?

Kanamış anevrizmalara genellikle beyin bilgisayarlı tomografi (BT) görüntülemesi yapılır ve subaraknoit kanama tespit edilier. Bazen kanama o kadar minik olabilir ki BT onu tespit edemeyebilir. Bu hastalara belden lomber ponksiyon yapılarak beyin omirilik sıvısı alınabilir. Kanlı beyin omurilik sıvısı ile karşılaşılırsa teşhis doğrulanır. 

CT scan showing subarachnoid hemorrhage (SAH)

Beyin anevrizmasından şüphelenildiğinde, varlığını, boyutunu ve yerini göstermek için beyin anjiyografisi (damar görüntüleme) gerekir. Anjiyografi BT (BT anjiyografi veya BTA), MRG (MR anjiyografi veya MRA) veya beyin damarlarına yerleştirilen kateterler (DSA) ile yapılabilir. DSA, beyin anevrizmasını saptamasında altın standart olarak kabul edilse de, girişimsel bir işlemdir. Günümüzde CTA ve MRA, anevrizmaların çoğunu göstermektedir, bu nedenle DSA'ya ihtiyaç az kalıyor. 

CT angiography (CTA) showing two brain aneurysms

Beyin anevrizmalarının tedavisi nedir?

Anevrizmaların tedavisi, kanama durumuna bağlıdır. Beyin görüntülemesinde tesadüfen anevrizma bulunursa, genellikle acil müdahaleye gerek yoktur. Bu durumda tedavi planlı olarak yapılır. Buna karşın kanamış anevrizmaların tedavisi tamamen farklıdır. Yeniden kanamayı önlemek için yırtılmış anevrizmalar mümkün olabilecek en kısa sürede tedavi edilmelidir.

Beyin anevrizmalarının iki ana tedavi seçeneği vardır - mikrocerrahi klipleme ve endovasküler tedavi. Mikrocerrahi klipleme, beyin cerrahları tarafından gerçekleştirilir ve anevrizmanın boynuna akışı engellemek için kalıcı bir klip (mandal, kıskaç) yerleştirmekten oluşur. Bu şekilde anevrizma  kan dolaşım dışında bırakılır. Çok etkili bir tedavi yöntemidir.

Klipleme ile anevrizmaların tam kapanma oranı yüksektir ve cerrahi sonrası tekrarlayan anevrizma oluşumu çok nadirdir. Cerrahi müdahalenin bir başka avantajı, beyindeki kan pıhtılarını uzaklaştırarak vazospazm ve hidrosefali oranını azaltmaktır.

Microsurgical clip ligation of brain aneurysm

Endovasküler tedavi, kanama olasılığını azaltmak için anevrizmayı içten doldurmayı veya anevrizmadan akışı başka yöne çevirmeyi amaçlayan birçok farklı müdahale türünü içeren toplu bir terimdir. Bu tedaviler genellikle ya girişimsel radyologların ya da beyin cerrahları tarafından sağlanır. En büyük avantajı, açık beyin ameliyatından kaçınmaktır, ancak uzun vadeli kapanma oranları, mikrocerrahi klipleme ile olduğu kadar tatmin edici değildir. Belirli bir anevrizmanın cerrahi veya endovasküler yöntemlerle tedavi edilmesi kararı, her iki tedavi yöntemini de uygulayan özel deneyimli bir ekip tarafından verilmelidir.

Etiketler

beyin anevrizması tanısı, anevrizma, beyin anevrizma tedavisi, anevrizma teşhisi, anevrizma türleri, mikrocerrahi klipleme, endovasküler tedavi