Kanatlı skapula, göğüs duvarı üzerinde düzgünce kayması gereken kürek kemiğinin göğüs duvarından ayrılarak dışarı doğru kalkmasıdır. Bu durum dinlenirken ya da yalnızca kol hareket ettiğinde görülebilir. Bazı kişilerde güçsüzlük, çabuk yorulma, ağrı ya da kolu baş hizasının üzerine kaldırmakta zorluk da olur. Görünüm tek başına bir tanı değil, bir bulgudur. Egzersizin, izlemenin ya da ameliyatın yardımcı olup olamayacağını, hangi kasın, sinirin ya da başka bir yapının etkilendiğini bilmek belirler.1, 2
Hekimler buna skapular kanatlanma ya da kürek kemiği kanatlanması da der. İki tarafta hafifçe belirgin olan ve güçsüzlükle birlikte olmayan bir kürek kemiği, kişinin vücut yapısının bir parçası olabilir. Tek tarafta süren kanatlanma ise, özellikle güçsüzlük ya da ağrıyla birlikteyse, doğru bir değerlendirme gerektirir.
Bu yazıda: Nedenleri · Değerlendirme · Tedavi · Ameliyat · İyileşme · Torasik outlet sendromuyla ilişkisi · Uzman görüşü almak
Kürek kemiği neden dışarı çıkabilir?
Kürek kemiğini (skapula) kaburgalara bağlayan bir eklem yoktur. Onu yerinde tutan ve kol hareket ettikçe yönlendiren kaslardır. Bu kaslardan biri zayıfladığında ya da omuzun veya göğüs duvarının şeklini değiştiren bir durum olduğunda kürek kemiği kaburgalardan ayrılabilir. Hekimlerin ilk olarak araştırdığı iki nedenin ikisi de bir siniri ilgilendirir.
Uzun torasik sinir ve serratus anterior kası
Serratus anterior (ön dişli kas) göğüs duvarının yan tarafında yer alır ve kürek kemiğinin kaburgalara bakan yüzüne yapışır. Kürek kemiğini kaburgalara yaslanmış tutar ve kol kalkarken onu döndürür. Bu kasın siniri olan uzun torasik sinir, göğsün yan tarafı boyunca uzun bir yol izler. Kas zayıfladığında genellikle kürek kemiğinin iç kenarı sırttan dışarı doğru kalkar; bu çoğu zaman en açık biçimde duvara doğru iterken ya da kolu öne kaldırırken görülür.1, 2
Sık görülen bir neden nöraljik amiyotrofidir (Parsonage–Turner sendromu olarak da bilinir). Bu iltihabi sinir hastalığı tipik olarak omuzda aniden başlayan şiddetli bir ağrıyla başlar; ağrı azalırken günler ya da haftalar sonra güçsüzlük ortaya çıkar. Diğer nedenler arasında yaralanma, omuzun tekrarlayan ya da ağır kullanımına bağlı zorlanma, sinirin geçtiği yolun yakınında yapılan ameliyatlar ve daha seyrek olarak sinirin yolu boyunca bir sıkışma sayılabilir.14 Klinik muayene ve elektriksel testlere dayanan geniş bir seride, tek taraflı kanatlanmanın en sık nedeni uzun torasik sinir sorunlarıydı ve bunların çoğu nöraljik amiyotrofiyle ilişkiliydi.1
Spinal aksesuar sinir ve trapez kası
Trapez kası, omuzun üst kısmı ve sırtın üst bölümü boyunca uzanan, deriye yakın büyük bir kastır. Omuzu yukarıda tutar ve kol yana kaldırılırken kürek kemiğinin kontrolüne yardım eder. Bu kasın siniri olan spinal aksesuar sinir (11. kafa çifti), boynun yan tarafında deriye yakın seyreder ve burada, en sık lenf bezi biyopsisi gibi ameliyatlar sırasında zarar görebilir.4
Trapez kasının zayıflığı tipik olarak omuzun düşmesine, kürek kemiğinin aşağı ve dışa doğru kaymasına ve kolu yana kaldırmakta zorluğa yol açar. Çoğu zaman ağrılıdır. Geniş bir cerrahi seride hastaların çoğu ağrılı omuz işlev kaybı nedeniyle yönlendirilmişti ve birçoğu geç yönlendirilmişti.4 Çok seyrek olarak sinir daha yukarıda, kafa tabanına yakın bir yerde sıkışır. Bu, seçilmiş hastalarda akla getirilmesi gereken nadir bir olasılıktır; kanatlı skapulanın olağan açıklaması değildir.11
Diğer nedenler
Kanatlanma romboid kasların zayıflığından, fasiyoskapulohumeral musküler distrofi gibi kas hastalıklarından, boyun ya da brakiyal pleksus sinirlerinin sorunlarından, omuz yaralanmalarından ya da kemik çıkıntıları ve diğer yapısal değişikliklerden de kaynaklanabilir. Bazı gençler kürek kemiğini isteyerek kanatlandırabilir. Bu nedenlerin her biri farklı bir bakım gerektirir; bu yüzden görünüm tek başına yeterli değildir.1, 2
Hekimler kanatlanmayı skapular diskineziden de ayırır. Skapular diskinezi, kürek kemiğinin hareket biçimindeki bir değişikliktir; sinir hasarı olmadan, çoğu zaman omuz ağrısına ya da omuz instabilitesine eşlik eder. Genellikle altta yatan omuz sorunuyla birlikte, hedefe yönelik bir rehabilitasyonla tedavi edilir.3
Neden nasıl bulunur?
Değerlendirme üç soruya yanıt arar: hangi kas zayıf, neden zayıf ve iyileşiyor mu?
Öykü ve muayene. Hekim sorunun nasıl başladığını (ani ağrının ardından gelen güçsüzlük, boyun ameliyatından sonra başlayan güçsüzlükten farklı bir yöne işaret eder), nasıl değiştiğini, kolun neleri yapabildiğini ve yapamadığını, daha önce benzer bir durum olup olmadığını ve ailede görülüp görülmediğini sorar. Muayenede kürek kemiği farklı hareketler sırasında izlenir, kaslar tek tek test edilir, kas erimesi ve diğer nörolojik bulgular aranır. Muayene yalnızca görünen kürek kemiğini değil, omuzu ve boynu da kapsar.1, 2
Elektromiyografi (EMG) ve sinir iletim çalışmaları. Bu testler bir sinirin mi yoksa kasın kendisinin mi etkilendiğini ve ne ölçüde etkilendiğini gösterir. Kanatlanmada doğru kasların test edilmesi gerekir: kol için yapılan rutin bir çalışma soruyu yanıtlamayabilir. Sonuçlar, testin zamanlaması ve testi yapan kişi soruna uygun olduğunda en yararlıdır. Tanıyı destekler; ancak tek başına bir ameliyatın ne kadar işe yarayacağını öngörmez.1
Görüntüleme. Tetkikler düşünülen nedene göre seçilir: örneğin boynu, omuzu, olası bir kemik çıkıntısını ya da kasların kendisini incelemek için. Kas ultrasonu, EMG’yi tamamlayan bir yöntem olarak araştırılmaktadır. Kanatlanması olan herkesin çektirmesi gereken tek bir tetkik yoktur.9
Zamanlama. Yeni başlayan ya da artan güçsüzlük, özellikle boyun, göğüs ya da omuz ameliyatından sonra ortaya çıkmışsa, gecikmeden değerlendirilmelidir. Kesilmiş olabilecek bir sinir, onarım hâlâ bir seçenekken erken fark edilmelidir. İyileşmenin beklendiği durumlarda, nöraljik amiyotrofide sık olduğu gibi, düzenli yeniden değerlendirmeyle birlikte bir süre izlemek gecikme değil, iyi bakımın bir parçasıdır.4, 5
Tedavi nedene bağlıdır
Kanatlanması olan kişilerin çoğu ameliyat dışı tedaviyle başlar. Bu; tanıyı anlamak, ağrıyı yönetmek, bir süre ağır ya da baş üstü işlere ara vermek ve etkilenen kasa göre planlanmış bir rehabilitasyon anlamına gelir. Bir fizyoterapist, sinir iyileşirken hâlâ çalışan kasları güçlendirebilir, omuz kontrolünü geliştirebilir ve eklemin hareketliliğini koruyabilir. Bir omuz yaralanması için hazırlanmış program, sinir desteğini kaybetmiş bir kas için hazırlanan programla aynı değildir; bu nedenle tanı netleştikten sonra başlamak yararlıdır.3, 6
Birçok sinir sorunu aylar içinde düzelir. Yalnızca izlenen, izole serratus felci olan kişilerin uzun süreli takibinde kanatlanma çoğunda düzeldi; bu, başlangıçtan ortalama yaklaşık 16 ay sonra oldu. Hareket de çoğunda geri geldi. Ağrı, görünen kanatlanmaya göre daha sık sürdü; bu da görünümün, ağrının ve gücün farklı biçimlerde iyileşebileceğini hatırlatır. İyileşme tahminleri çalışmalar arasında büyük farklılık gösterir.5, 6
Yeniden değerlendirme ilk muayene kadar önemlidir. Güç beklendiği gibi geri gelmiyorsa ya da tanı değişirse, plan da değişmelidir.
Ameliyat ne zaman konuşulabilir?
Ameliyat, belirli bir sorun ortaya konduğunda ve ameliyat dışı tedavinin yeterli olması beklenmediğinde düşünülür: örneğin kesilmiş ya da iyileşmeyen bir sinir veya omuzu kısıtlayan kalıcı bir güçsüzlük. “Kanatlı skapula ameliyatı”, farklı amaçları olan birkaç ayrı ameliyatı kapsar:6, 14
| Ameliyat | Amacı |
|---|---|
| Sinirin serbestleştirilmesi (nöroliz ya da dekompresyon) | Sorunun bu olduğu belirlenen seçilmiş hastalarda, siniri ona baskı yapan dokudan kurtarmak |
| Sinir onarımı, sinir grefti ya da sinir transferi | Bir yaralanmadan sonra, zamanlama ve kasın durumu uygunsa sinir sinyalleri için yeniden bir yol oluşturmak |
| Tendon ya da kas transferi | Asıl sinir iyileşmeyecekse, zayıf kasın görevini çalışan bir kasa devretmek |
| Kürek kemiğinin kaburgalara sabitlenmesi (skapulotorasik füzyon) | Bazı kas hastalıklarında ya da diğer tedaviler işe yaramadığında olduğu gibi seçilmiş durumlarda, bir miktar hareket kaybı pahasına kürek kemiğini sabitlemek |
Bu ameliyatlar birbirinin yerine kullanılamaz. Sinirin serbestleştirilmesi kesilmiş bir siniri onarmaz; tendon transferi de asıl siniri geri getirmez. Transferler kasa göre de farklıdır: serratus zayıflığında ve trapez zayıflığında kullanılan ameliyatlar aynı değildir.
Yayımlanmış kanıtların çoğu, uzman merkezlerden gelen küçük serilerdir. Bir seride, ameliyat dışı tedaviyle düzelmeyen izole serratus felci olan 29 kişide uzun torasik sinir serbestleştirildi ve çoğunda kanatlanma azaldı. Serratus felcinde tendon transferiyle ilgili uzun süreli bir çalışmada, omuz işlevindeki kazanım uzun yıllar sürdü; ancak ilk dönemdeki en yüksek düzeyin altına indi. Bu sonuçlar belirli merkezlerdeki seçilmiş hastaları anlatır; kanatlı skapula ameliyatı için tek bir başarı oranı vermez.7, 8
Bir ameliyatı kabul etmeden önce şunları sormak yerindedir: ameliyat hangi kası ve siniri hedefliyor, neyi iyileştirmesi bekleniyor, neyi değiştirmeyecek, başlıca riskleri neler ve rehabilitasyon ne kadar sürecek?
İyileşme ve sizi neler bekliyor
Sinir sorunlarından ve ameliyatlardan sonra iyileşme genellikle aylarla ölçülür. Görünüm, ağrı, güç ve baş üstü çalışabilme farklı hızlarda ve farklı ölçülerde düzelebilir; bu yüzden sizin için en önemli hedefler üzerinde baştan anlaşmak yararlıdır. Rehabilitasyon her ameliyattan sonra sürer ve kontroller yalnızca kürek kemiğinin görünümünü değil, işlevi de değerlendirmelidir.5, 6, 8
Kanatlı skapula torasik outlet sendromuyla ilişkili mi?
Bazen ikisi örtüşür. Torasik outlet sendromu (TOS), boyundan kola geçen sinirleri ya da damarları etkiler ve nörojenik TOS’u olan bazı kişilerde kürek kemiğinin hareket biçimi de değişir. TOS ameliyatı olan kişilerle yapılan bir çalışmada, ameliyat öncesindeki kanatlanma ile uzun torasik sinirin boyun kaslarından birinin içinden geçmesi arasında bir ilişki bulundu.10 Trapez zayıflığına bağlı omuz düşüklüğünün torasik outlet belirtileriyle birlikte görüldüğü de az sayıda hastada bildirilmiştir.15
Yine de kanatlanma TOS tanısı koydurmaz ve kanatlanmanın çoğunun başka nedenleri vardır. Kanatlanmanın yanında kolunuzda karıncalanma, uyuşma ya da güçsüzlük varsa değerlendirme ikisini de ele almalıdır; bu kısmın nasıl test edildiğini torasik outlet sendromu teşhisi yazımız anlatıyor.
Uzman görüşü almak
Doç. Dr. Kamran Aghayev, İstanbul’da çalışan bir beyin ve sinir cerrahıdır. Yayımlanmış çalışmaları arasında nörojenik torasik outlet sendromu ameliyatlarına ilişkin bir klinik seri ve omuza ve kola giden sinir ağı olan brakiyal pleksusa cerrahi erişim üzerine, ortak yazarı olduğu bir anatomi çalışması bulunur.12, 13 Doç. Dr. Aghayev’in özgeçmişi ve yayınları hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.
Süren bir kanatlanmanız ya da omuz güçsüzlüğünüz varsa ve bir görüş almak istiyorsanız, durumunuzun Doç. Dr. Aghayev’in çalışma alanına girip girmediğini sormak için klinikle iletişime geçin. Sorunun nasıl başladığını, kolunuzla artık neleri yapamadığınızı ve şimdiye kadar aldığınız tedaviyi anlatın. Varsa mevcut doktor raporları ve sinir testi ya da görüntüleme sonuçları, kliniğin size uygun randevuyu önermesine yardımcı olur. Yeni başlayan ya da artan güçsüzlük, seyahat beklenmeden bulunduğunuz yerde değerlendirilmelidir.
Online danışmanlık talep edebilir ya da İstanbul’da randevu alabilirsiniz.
Kaynaklar
1. Seror et al. Unilateral winged scapula: clinical and electrodiagnostic experience with 128 cases, with special attention to long thoracic nerve palsy. Muscle & Nerve, 2018. Referral series over 25 years.
2. Ng and Wu. Scapular winging secondary to serratus anterior dysfunction: analysis of clinical presentations and etiology in a consecutive series of 96 patients. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 2021. Consecutive specialist series.
3. Kibler et al. Clinical implications of scapular dyskinesis in shoulder injury: the 2013 consensus statement from the “Scapular Summit”. British Journal of Sports Medicine, 2013. Expert consensus.
4. Camp and Birch. Injuries to the spinal accessory nerve: a lesson to surgeons. Journal of Bone and Joint Surgery (British volume), 2011. Series of 111 patients.
5. Pikkarainen et al. The natural course of serratus palsy at 2 to 31 years. Clinical Orthopaedics and Related Research, 2013. 37 patients followed without surgery.
6. Geurkink et al. Treatment of neurogenic scapular winging: a systematic review on outcomes after nonsurgical management and tendon transfer surgery. Journal of Shoulder and Elbow Surgery, 2023. Systematic review of low- to moderate-quality studies.
7. Ng et al. Neurolysis of the long thoracic nerve for scapular winging due to isolated serratus anterior palsy: early and midterm results in 29 patients. Journal of Hand and Microsurgery, 2024. Retrospective series.
8. Geurkink et al. Long-term outcomes of pectoralis major transfer for scapular winging due to long thoracic nerve palsy: results after a median follow-up of 17 years. JSES International, 2024. Small long-term cohort.
9. Rardin et al. Combined use of EMG and muscle ultrasound for the evaluation of scapular winging. Muscle & Nerve, 2026. Small retrospective study.
10. El Haj et al. The association of long thoracic nerve variants with medial scapular winging in thoracic outlet syndrome: a clinical and anatomical study. Journal of Hand Surgery, 2026; online 2025. Association within a surgical TOS cohort.
11. Mitchell et al. “Winged” Eagle’s syndrome: neurophysiological findings in a rare cause of spinal accessory nerve palsy. Journal of Neurosurgery: Case Lessons, 2023. Two patients.
12. Aghayev. Safety and efficacy of posterior upper rib excision and decompression technique for surgical treatment of neurogenic thoracic outlet syndrome. World Neurosurgery, 2023. Retrospective series.
13. Akaslan et al. Surgical anatomy of the posterior intermuscular approach to the brachial plexus. Hand, 2021; online 2020. Cadaver study; Dr. Aghayev is a co-author.
14. Wu and Ng. Long thoracic nerve palsy: when is decompression indicated. Journal of Hand Surgery Global Online, 2023. Clinical review.
15. Al-Shekhlee and Katirji. Spinal accessory neuropathy, droopy shoulder, and thoracic outlet syndrome. Muscle & Nerve, 2003. Two patients.
